4 ERFGOEDKRANT HASPENGOUW I OKTOBER 2025 Sinds 2003 beschikt Vlaanderen over het Topstukkendecreet. Inmiddels sieren 1041 prachtige items deze lijst. Voor de gemeente Riemst heeft tot nu toe slechts één topstuk de lijst gehaald, namelijk de zonnemonstrans van Vlijtingen. Afgaande op de criteria uit het decreet van 2023 is het overduidelijk dat deze monstrans wel in aanmerking moest komen voor dit statuut als topstuk, omdat ze beantwoordt aan het criterium ‘een bijzondere waarde voor het collectieve geheugen’. Erfgoed Haspengouw zette het topstuk op 3 juli ll. in de schijnwerpers tijdens een Slow Looking in de Sint-Albanuskerk te Vlijtingen. Een twintigtal mensen zaten in kring rond dat ene bijzondere kunstvoorwerp, de monstrans. In een sfeervolle, halfduistere dekenale kerk stonden de spots gericht op de monstrans, die zowel vanuit historisch als technisch oogpunt werd toegelicht. De monstrans van Vlijtingen wordt vaak ‘de monstrans van Lodewijk XV’ genoemd, en terecht. Die benaming voert ons terug naar 2 juli 1747. Het was monseigneur Simenon, die in zijn standaardwerk over Vlijtingen uit 1901 voor het eerst de historische band met de oorlogsgebeurtenissen van die dag benadrukte. Hiervoor moeten we terug naar wat er in de voormiddag van die dag gebeurde. Op de ochtend van 2 juli 1747 stonden twee enorme troepenmachten in Lafelt tegenover elkaar in slagorde opgesteld. Zuidelijk de Franse troepenmacht, noordelijk een geallieerde troepenmacht bestaande uit Oostenrijkers, Engelsen, Hollanders en een aantal hulptroepen uit Hannover, Beieren en Saksen. Zonder hierover in detail te gaan, hadden de Engelsen die ochtend de dorpen Vlijtingen en Lafelt verlaten om defensieve redenen, waarbij zij echter deze dorpen in brand hadden gezet zodat ze door de Fransen niet meer als verdedigingspost konden ingenomen worden. Toch was het juist deze actie die de aandacht van de Franse generaals naar Lafelt trok, met het gekende gevolg. In de late namiddag was de slag beklonken. 15 000 militairen bleven dood of gewond achter op het slagveld, en de aanblik van de dorpen moet zondermeer troosteloos geweest zijn. Zelfs de romaanse kerk van Vlijtingen werd niet ontzien en viel ten prooi aan een aantal plunderaars. Pas negen dagen later wist pastoor Wijckmans van Vlijtingen eindelijk tot bij de landsheer in Maastricht te geraken, het Sint-Servaaskapittel. De belangrijkste bron voor wat er gebeurde, danken we aan de kroniek die de toenmalige deken van het kapittel opstartte in die oorlogsjaren. De deken schrijft: ‘Den 11de (juli 1747) heeft de pastoor van Vleitingen aangebrogt, dat de franse naer de Battalie de Kerck van Vleitingen hadden uytgeplundert, en niet alleen ‘t geene particuliere aldaer hadde geflugt, maer ook de Kellik, Ciborie, remonstrance en alle Kerkelycke ornamenten hadden weggenomen, dog dat sy het Tabernacle niet hadden geoopent…’. Het kapittel beloofde aan een oplossing te werken, gezien de vervanging van de nodige kerkornamenten hun verantwoordelijkheid was. Maar via nog ongekende weg was het gebeurde tot bij het Franse Hof en de koning geraakt. Die verbleef toen met zijn enorme huishouding in weelderige luxe bij het kasteel van Hamal (Tongeren). Reeds in september 1747 kon de deken van het Sint-Servaaskapittel het volgende noteren: ‘De Heer van Sechelles Intendant van de Konink van Vranckrijk vergunt aen de Pastoor van Vleitingen 2400 franse Livres voor de geleede Schaede, te weeten 1800 voor de Kerck, en 600 voor de Pastoor, De monstrans van Lodewijk XV RIEMST Een detail uit de Demarnekaart van de streek. Bij Vlijtingen staat: ‘Village que les Alliées on Brulé avant la Bataille’. JULIEN DAENEN dewelke ook in goede franse mundt syn betaelt worden’. Met dit geld werd onder andere de fraaie zonnemonstrans besteld bij een Luikse zilversmid, Bastin Martini. En dankzij de goede zorgen van de kerkmeesters in Vlijtingen kon dit historische object de volgende grote crisissen doorstaan, de Franse Revolutie en niet te vergeten de zware bombardementen van 10 mei 1940. Lodewijk XV ontvangt op de Sieberg te Herderen de gevangen genomen Engelse generaal Ligonier. Naar verluidt wijst de koning ostentatief naar het brandende Vlijtingen. (Versailles, Galerie des Batailles)
RkJQdWJsaXNoZXIy ODY1MjQ=